Khai Ấn Đền Trần: Một Đêm Rằm Khai Việc và “Khai Ấn Số” Theo Tinh Thần Nghị Quyết 57

   1. Đêm Rằm ở Thiên Trường: đi từ náo nhiệt vào tĩnh tại

   Đêm 14 tháng Giêng, con đường từ ngoài thành phố vào khu đền Trần rực rỡ ánh đèn, người đi lễ nườm nượp đổ về xin Ấn. Người ta nói, muốn hiểu lễ Khai ấn đền Trần, phải thử một lần đứng giữa dòng người đêm 14 rạng ngày 15 tháng Giêng – khi cái lạnh làm tỉnh táo, khi tiếng trống vang lên làm lòng người lắng xuống, khi mọi lời cầu xin bỗng chạm vào một điều giản dị: năm mới đã thật sự bắt đầu.

   Tôi đến không phải để thử vận may, càng không phải để chen lấn. Tôi chỉ muốn tìm lại một cảm giác xưa – cảm giác của những ngày đầu năm, khi trong mỗi gia đình đều có một “khoảnh khắc nghiêm” trước khi người ta bước vào guồng quay công việc. Ông tôi ngày trước vẫn bảo: “Tết là để nghỉ, nhưng sang Rằm tháng Giêng là phải vào việc. Vào việc mà tâm không ngay, thì làm đâu hỏng đó.”

   Tôi nhớ lời ấy khi đứng trước hồ nước rộng ở khu đền, nơi mặt hồ phản chiếu mảng trời xám và những ngọn cây mới trồng. Gió thổi qua, mặt nước nổi lăn tăn, như nhắc rằng mọi thứ đều đang chuyển động – kể cả lòng người.

   Quần thể đền Trần nằm trong một không gian vừa mở vừa tụ. Bên ngoài là những tuyến đường đông người, ồn ào, có mùi bánh nóng, có tiếng gọi nhau, có cả sự nôn nóng của những bước chân. Nhưng càng đi sâu vào trong, mọi thứ càng dần “gọn” lại. Người ta nói thiêng là ở chỗ ấy: đi từ náo nhiệt vào tĩnh tại, đi từ chuyện “ngoài đời” vào một khoảng lặng để tự soi lại mình.

   2. Tích “Khai ấn”: ấn không chỉ để xin, mà để nhắc “đi cho đúng”

   Đêm Rằm, đền như một chiếc lòng chảo giữ lấy hơi hương và âm thanh. Tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng người khấn rì rầm hoà lại, tạo thành một thứ nhạc nền vừa cổ vừa hiện. Tôi đứng nép vào một góc, nhìn dòng người đi qua và tự hỏi: điều gì khiến một nghi lễ – lặp lại đều đặn theo năm tháng – vẫn có thể kéo người ta về đông đến thế?

   Câu trả lời, tôi nghĩ, nằm ở chữ “Ấn”.

   Trong trí nhớ dân gian, “ấn” đôi khi bị hiểu thành một thứ bùa. Nhưng nếu nhìn “ấn” như một ký hiệu của triều chính – một biểu trưng của mệnh lệnh, kỷ cương và trách nhiệm – thì “khai ấn” không hẳn là chuyện cầu may. Nó giống một tuyên bố mở đầu năm làm việc: hết Tết rồi, vào việc thôi; vào việc thì phải có phép; có phép thì mới yên.

   Người già ở Nam Định kể rằng, thời nhà Trần, sau những ngày Tết, triều đình có lệ mở ấn để trở lại việc nước. Quan lại, quân lính, người dân… ai cũng vào nhịp của mình. “Khai ấn” là mốc chuyển giao: từ “ăn Tết” sang “làm việc”, từ “đón xuân” sang “gánh việc”, từ vui vầy sang kỷ luật. Họ chọn giờ Tý – khoảng thời gian chuyển giao ngày mới – để làm lễ. Vì giờ ấy tượng trưng cho khởi đầu: không ồn ào, không phô trương, nhưng chắc chắn và nghiêm cẩn.

   Một chú trung niên đứng cạnh tôi, thấy tôi lặng im lâu quá thì hỏi:
   – Anh đi xin ấn à?
   Tôi cười:
   – Tôi đi xem lễ. Xin hay không xin, chắc tuỳ duyên.
   Chú gật đầu, nói một câu tưởng nhẹ mà hoá nặng:
   – Ấn đâu phải để “xin lên”. Ấn là để nhắc mình “đi cho đúng”. Ai hiểu vậy thì tự khắc thấy nhẹ lòng.

   Tôi bỗng thấy câu ấy như một cái “dấu” đóng vào suy nghĩ của mình.

   3. Lịch sử và địa lý: vì sao Thiên Trường trở thành mốc “khai việc”

   Nói về lịch sử nhà Trần, ai cũng nhớ những chiến công và khí phách. Nhưng đằng sau hào quang của chiến trận, nhà Trần còn nổi bật ở một điều ít được kể bằng tiếng trống: tinh thần đồng lòng và kỷ cương. Một triều đại mạnh không chỉ vì có tướng giỏi, mà còn vì có luật phép, có cách tổ chức, có kỷ luật tự thân. Vì thế, nghi lễ “khai ấn” = hiểu như “khai việc” – gắn với nhà Trần không phải điều ngẫu nhiên.

  Còn địa lý Thiên Trường thì như sinh ra để làm nơi “đặt lại nhịp”: vùng châu thổ sông Hồng, đất học – đất nghề – đất ruộng. Người ta sống bằng chu kỳ, bằng mùa vụ, bằng kỷ luật lao động. Trong không gian ấy, Rằm tháng Giêng không chỉ là “ngày lễ”, mà là một mốc tâm lý tập thể: qua Rằm, ai cũng phải vào guồng. Người học trò vào guồng; người thợ vào guồng; người buôn bán vào guồng; người làm việc cơ quan cũng vào guồng. Lễ Khai ấn vì thế giống một tiếng trống xuất quân của đời sống thường ngày.

   4. Ý nghĩa tín ngưỡng: “lòng thành” là kỷ luật của tâm

   Khi nghi thức bắt đầu, tôi không cố nhìn cho thật rõ từng động tác. Tôi chỉ lắng nghe. Tiếng trống đánh nhịp chậm. Tiếng chiêng vang dài. Hương bay lên, mùi trầm quện với hơi lạnh, tạo ra một cảm giác khó tả: vừa tỉnh, vừa mơ.

   Ở nhiều lễ hội, người ta đến để “được” một điều gì đó. Nhưng ở đây, tôi thấy nhiều người đến để “đặt” một điều gì đó: đặt lòng thành, đặt niềm tin, đặt một lời hứa.

   Niềm tin tín ngưỡng của người Việt thường không tách rời đời sống. Người ta thờ thần, thờ tổ tiên, thờ những bậc có công – nhưng cốt lõi không phải để đổi chác. Cốt lõi là để giữ một trật tự tinh thần: biết ơn, biết sợ điều sai, biết tự răn. “Thiêng” nhiều khi không nằm ở vật, mà nằm ở khoảnh khắc con người tự nguyện bước vào kỷ luật: nói nhỏ lại, đi chậm lại, nghĩ sâu lại.

   Và vì vậy, tờ ấn – nếu hiểu đúng – không thay ai làm giàu hay thăng tiến. Nó chỉ là một biểu tượng để người ta nhớ: muốn công danh thì phải có công và có danh; muốn hanh thông thì phải vào việc bằng sự ngay ngắn.

   5. Từ “khai ấn” đến “khai ấn số”: tinh thần Nghị quyết 57 trong chuyển đổi số ở cơ sở

   Tôi nhận ấn muộn hơn nhiều người. Tờ giấy không nặng, nhưng cầm lên lại thấy nặng. Nặng vì tôi hiểu: nó không gánh trách nhiệm thay tôi. Nó chỉ nhắc rằng trách nhiệm đang ở trong tay tôi từ đầu đến cuối.

   Trên đường về, tôi chợt nghĩ đến một “ấn” khác mà tôi đã gặp trong đời sống hiện đại: chữ ký số.

   Ngày trước, “ấn” đóng lên giấy tờ để xác lập kỷ cương: văn bản có hiệu lực, mệnh lệnh được thi hành, công việc chạy theo quy trình. Ngày nay, khi Nhà nước thúc đẩy chuyển đổi số, cái “ấn” ấy chuyển dần lên môi trường số: văn bản điện tử, ký số, hồ sơ số, quy trình số – tất cả đều nhằm một mục tiêu: minh bạch hơn, nhanh hơn, đúng hơn, và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

   Tinh thần đó rất gần với thông điệp lớn của Nghị quyết 57-NQ/TW (22/12/2024): coi khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá, trong đó chuyển đổi số là phương thức để nâng cao năng suất, chất lượng điều hành và năng lực cạnh tranh quốc gia; đặc biệt nhấn mạnh vai trò của dữ liệu như một nguồn lực quan trọng, thúc đẩy kinh tế dữ liệu và các nền tảng dữ liệu lớn.

   Nếu “khai ấn” đền Trần là mốc mở việc sau Tết, thì ở cơ quan, ở địa phương, chúng ta cũng cần một mốc tinh thần tương tự: khai ấn số – bắt đầu năm làm việc bằng kỷ luật dữ liệu và kỷ luật quy trình.

   Tôi hình dung một buổi sáng sau Rằm tháng Giêng ở một văn phòng cấp xã/phường:

• • Hồ sơ đến được tiếp nhận một cửa, chuẩn hoá thành dữ liệu.

• • Văn bản chỉ đạo được ban hành điện tử, ký số đúng thẩm quyền.

• • Tiến độ công việc hiển thị theo luồng xử lý, ai chậm, chậm ở đâu – có dấu vết.

• • Người dân theo dõi trạng thái giải quyết thủ tục, giảm đi lại, giảm hỏi han.

   Không phải để “trình diễn” công nghệ, mà để thực hiện đúng tinh thần: đưa hoạt động cơ quan nhà nước lên môi trường số, tăng chất lượng phục vụ, và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Và cũng giống như lễ Khai ấn nhắc người ta “đi cho đúng”, chuyển đổi số theo Nghị quyết 57 nhắc hệ thống chính trị một điều rất căn bản: đúng quy trình, đúng dữ liệu, đúng trách nhiệm. Dữ liệu phải sạch; quy trình phải rõ; chữ ký số phải chuẩn; phân quyền phải đúng; và trên hết là giữ được niềm tin của người dân  – vì niềm tin cũng là một dạng “tài nguyên”, mất rồi khó lấy lại.

   6. Giữ “cái gốc”: văn minh lễ hội và văn minh số

   Đúng là có những năm, người ta bàn nhiều về chuyện chen lấn, về sự hiểu sai chữ “công danh”, về những kỳ vọng quá đà. Nhưng nhìn rộng ra, đó cũng là một phần “đời” của lễ hội: khi nhu cầu tinh thần lớn, nó dễ bị kéo về phía lợi ích. Điều quan trọng là cộng đồng có đủ tỉnh táo để giữ lại cái gốc hay không.

   Chuyển đổi số cũng vậy. Nếu chỉ chạy theo phong trào, làm cho có, mua sắm cho nhiều mà quy trình vẫn rối, dữ liệu vẫn bẩn, trách nhiệm vẫn mờ… thì “ấn số” đóng bao nhiêu cũng không làm công việc chạy đúng. Nghị quyết 57 đặt kỳ vọng rất cao vào chuyển đổi số, nhưng cốt lõi vẫn là “tinh thần khai việc”: làm thật, dùng thật, hiệu quả thật – lấy người dân, tổ chức, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; lấy dữ liệu làm nền; lấy đổi mới sáng tạo làm động lực.

   7. Kết: tờ ấn trong túi áo và lời nhắc cho một năm mới

   Khi tôi bước ra cổng, gió lạnh tạt vào mặt, nhưng lòng lại ấm. Dòng người vẫn còn đông, tiếng nói cười vẫn còn, nhưng tôi nghe rõ hơn một âm thanh khác: âm thanh của một mốc thời gian vừa đóng dấu lên năm mới.

   Một năm nữa bắt đầu.

   Không ai trao cho tôi thành công. Nhưng tôi vừa nhận một lời nhắc rất cổ, và cũng rất mới:

• • Muốn hanh thông thì phải vào việc bằng sự ngay ngắn.

• • Muốn công danh thì phải có công và có danh.

• • Muốn chuyển đổi số thành công thì phải có kỷ cương dữ liệu và kỷ luật quy trình, để “ấn số” không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà là cam kết trách nhiệm.

   Tôi gấp tờ ấn cẩn thận, bỏ vào túi. Và tôi tự nhủ, năm nay, mình sẽ “khai ấn” theo cách giản dị nhất: bắt đầu lại, làm việc tử tế, làm việc có dấu vết, làm việc để trao giá trị cho thật nhiều người.

   Thôi, vào việc thôi.