Hội nghị sơ kết công tác chuyển đổi số và hỗ trợ cộng đồng của phường Đông A được tổ chức vào một buổi chiều đầu hạ. Hội trường không quá lớn, nhưng kín chỗ. Trên sân khấu, tấm phông nền treo giản dị với những dòng chữ quen thuộc. Dưới hàng ghế, ngoài cán bộ các tổ dân phố, đoàn thể, cộng tác viên số cộng đồng, còn có không ít người dân được mời đến dự như những nhân chứng sống cho chặng đường đã qua.
Quân ngồi ở bàn phía dưới, trước mặt là bản báo cáo anh đã sửa đi sửa lại mấy lần. Những con số hiện ra đủ đầy: số buổi truyền thông, số lượt hỗ trợ, số tài khoản được kích hoạt, số người dân lớn tuổi được hướng dẫn kỹ năng số an toàn. Tất cả đều rõ ràng, mạch lạc, đáng mừng.
Nhưng lạ là, khi nhìn vào những trang giấy ấy, Quân không thấy điều gì trong đó đủ sức nói hết những gì Đông A đã đi qua.
Bởi có những chuyển biến không thể đo bằng số liệu.
Không ai thống kê được đã có bao nhiêu người thôi ngại hỏi khi cầm điện thoại thông minh.
Không ai ghi thành chỉ tiêu được rằng sau những buổi tối ở nhà văn hóa, người già trong tổ dân phố đã bớt mặc cảm vì chậm hơn con cháu.
Cũng không bản tổng hợp nào viết hết được cảm giác một người từng bị lừa, từng muốn đóng chặt cửa lòng với công nghệ, nay lại ngồi giữa bà con để nhắc họ đi chậm thôi, cẩn thận thôi, nhưng đừng quay lưng.
Quân đang nghĩ miên man thì đồng chí Lâm từ phía trên bước xuống, đặt tay nhẹ lên vai anh:
“Báo cáo tốt đấy. Nhưng lát nữa, cậu đừng chỉ đọc báo cáo.”
Quân ngẩng lên:
“Vâng ạ?”
Đồng chí Lâm nhìn khắp hội trường, giọng trầm và ấm:
“Có những việc nếu chỉ đọc số liệu thì đúng, nhưng chưa đủ. Mình phải để người ta thấy được vì sao mình làm việc này.”
Quân khẽ gật đầu. Anh hiểu.
Ít phút sau, hội nghị bắt đầu.
Chị Hà phụ trách phần trình chiếu. Vẫn như mọi khi, chị cẩn thận, gọn gàng, không một thao tác thừa. Nhưng hôm nay trong cách chị đi lại, trong ánh mắt chị nhìn xuống hội trường, có một nét dịu hơn thường ngày. Có lẽ vì chị biết, buổi sơ kết này không chỉ để nhìn lại công việc, mà còn để nhìn lại con người.
Khi đến phần tham luận, vài tổ dân phố báo cáo kết quả bằng những câu chữ mộc mạc mà chân thành. Nơi thì kể chuyện các bác cao tuổi đã biết tra cứu thông tin trên điện thoại. Nơi thì kể chuyện đoàn viên thanh niên kiên trì đến từng nhà hướng dẫn từng bước. Có người nói về khó khăn. Có người nói về niềm vui. Hội trường không sôi nổi ồn ào, nhưng ấm. Một thứ ấm áp rất thật của những người đang cùng nhau nhìn thấy ý nghĩa trong việc mình làm.
Đến phần phát biểu của tổ hỗ trợ cộng đồng, chị Hà được mời lên.
Chị đứng trước micro, mở tài liệu ra, rồi lại khép lại.
Cả hội trường chờ chị nói theo cách quen thuộc: rõ việc, rõ ý, rõ giải pháp.
Nhưng chị Hà hôm ấy lại bắt đầu bằng một câu khác:
“Có một thời gian, chính tôi cũng từng nghĩ làm chuyển đổi số cơ sở chủ yếu là làm sao cho nhanh hơn, gọn hơn, hiệu quả hơn. Sau này tôi mới hiểu, nếu chỉ có nhanh mà người dân thấy mình bị bỏ lại, thì cái nhanh ấy vẫn còn thiếu.”
Hội trường yên lặng.
Chị nói tiếp, chậm rãi:
“Chúng tôi đã gặp nhiều người dân không phải vì họ chống lại cái mới, mà vì họ sợ mình không theo kịp. Càng lớn tuổi càng sợ làm sai, càng sợ phiền con cháu, càng sợ bị cười. Có những việc tưởng chỉ cần hướng dẫn vài thao tác là xong, nhưng thực ra phải bắt đầu từ việc làm cho người ta thấy rằng họ có thể học, có quyền hỏi, và không bị bỏ mặc.”
Nói đến đó, chị nhìn xuống hàng ghế đầu.
Cụ Bảy đang ngồi ở đó, trong chiếc áo sơ mi đã bạc màu, tay đặt trên đầu gậy, cạnh chiếc điện thoại được giữ rất kỹ.
Ánh mắt chị dừng lại một chút rồi dịu xuống:
“Có những người dân không chỉ được giúp đỡ, mà còn trở thành người giúp lại cộng đồng. Đó là điều làm chúng tôi xúc động nhất.”
Cả hội trường cùng nhìn về phía cụ Bảy.
Cụ hơi lúng túng, định cúi xuống như tránh đi, nhưng rồi vẫn ngồi thẳng lại. Nét mặt cụ có cái ngượng ngùng rất hiền, khiến ai nhìn cũng thấy thương.
Sau phần của chị Hà, đồng chí Lâm lên phát biểu chỉ đạo.
Ông không dùng giọng của một người tổng kết thành tích. Ông nói như đang kể lại một chặng đường mà chính mình cũng vừa đi qua và vừa nghiệm ra thêm điều gì đó.
“Thời gian đầu,” ông nói, “chúng ta hay nghĩ nhiệm vụ lớn nhất là đưa công nghệ đến với dân. Nhưng làm một thời gian mới thấy, việc khó hơn là đưa sự tin cậy đến trước. Khi dân tin, họ mới nghe. Khi dân bớt sợ, họ mới học. Khi dân cảm thấy mình không bị bỏ lại, họ mới đi cùng.”
Ông dừng lại, rồi nói tiếp:
“Có những lúc anh em cán bộ mình cũng nóng ruột, vì chỉ tiêu, vì tiến độ, vì áp lực công việc. Nhưng chính bà con đã dạy lại cho mình rằng: cái gì liên quan đến con người thì không thể chỉ làm bằng mệnh lệnh. Phải có thời gian. Phải có nhẫn nại. Phải có tình.”
Giọng ông chậm hơn:
“Và điều đáng quý nhất của Đông A thời gian qua không phải chỉ là làm được bao nhiêu việc, mà là trong khi làm việc ấy, chúng ta không quên nắm tay nhau.”
Nghe đến câu đó, Quân bỗng thấy sống mũi cay cay.
Anh nhớ lại những ngày đầu còn nhiều va vấp. Nhớ những cuộc trao đổi chưa hiểu nhau. Nhớ những lần mình sốt ruột vì người dân chậm, vì công việc nhiều, vì có lúc tưởng như mọi nỗ lực chỉ đang rơi vào khoảng không. Rồi anh nhớ lại cụ Bảy hôm đứng trước micro, run run kể về cú lừa gần hai mươi triệu đồng. Nhớ chị Hà lặng lẽ sửa từng tờ hướng dẫn cho dễ hiểu hơn. Nhớ đồng chí Lâm bỏ qua cái khoảng cách giữa người lãnh đạo và người trẻ để cùng đi xuống từng khu dân cư.
Bấy giờ Quân mới nhận ra: điều giữ được một hành trình đi xa không phải chỉ là năng lực, mà còn là khả năng nâng đỡ nhau khi có ai đó chậm lại.
Đến cuối chương trình, đồng chí chủ trì bất ngờ mời bốn người lên sân khấu giao lưu ngắn: Quân, đồng chí Lâm, chị Hà và cụ Bảy.
Cả hội trường vỗ tay lâu hơn thường lệ.
Quân bước lên trước. Chị Hà đi bên phải. Đồng chí Lâm đi phía sau một chút. Còn cụ Bảy chống gậy đứng dậy chậm rãi. Lần này, khi cụ vừa bước lên bậc đầu tiên, Quân theo phản xạ đưa tay ra. Cụ nhìn anh, cười nhẹ rồi đặt tay mình lên tay Quân.
Một cử chỉ rất nhỏ.
Nhưng ở khoảnh khắc ấy, trong mắt nhiều người, nó không chỉ là một người trẻ dìu một người già. Nó giống như hình ảnh của cả chặng đường Đông A vừa đi qua: có người đi trước, có người đi sau, có người nhanh hơn, có người chậm hơn, nhưng không ai bị để lại một mình.
Người điều hành chương trình mời cụ Bảy nói vài lời.
Cụ đứng trước micro. Vẫn dáng vẻ chậm và hơi run ấy. Nhưng khác với lần trước, cụ không còn quá lúng túng. Cụ nhìn xuống hội trường, thấy những gương mặt quen thuộc: bà con tổ dân phố, cán bộ phường, đám thanh niên từng chỉ mình bấm từng nút, chị Hà, đồng chí Lâm, và Quân đang đứng ngay cạnh.
Cụ nói:
“Hôm trước tôi lên đây kể cái dại của tôi. Hôm nay bảo nói nữa, tôi cũng không biết nói gì cho phải.”
Cả hội trường bật cười nhẹ.
Cụ ngừng một chút, bàn tay gầy siết nhẹ cây gậy:
“Tôi chỉ nghĩ thế này. Người già như chúng tôi nhiều cái chậm lắm. Có cái không phải không muốn học, mà là sợ. Sợ không hiểu. Sợ làm phiền. Sợ người ta bảo già rồi còn bày đặt.”
Không gian lặng hẳn.
“Nhưng từ ngày được các cô, các chú, các cháu ở phường chỉ bảo, tôi mới hiểu… già không phải là lý do để đứng yên. Chỉ cần còn có người kiên nhẫn với mình, thì mình vẫn học được.”
Nói đến đó, giọng cụ trùng xuống:
“Tôi từng nghĩ mình là người bị giúp. Sau này mới biết, khi mình chịu nói thật cái dại của mình ra, thì hóa ra mình cũng giúp được người khác.”
Quân cúi đầu. Chị Hà quay đi rất khẽ. Đồng chí Lâm chắp hai tay trước bụng, lặng im.
Cụ Bảy nhìn quanh một lượt, rồi chậm rãi nói câu cuối:
“Cảm ơn phường không chê người già chậm. Cảm ơn các anh các chị không bỏ chúng tôi lại phía sau.”
Không ai bảo ai, cả hội trường đứng dậy vỗ tay.
Tiếng vỗ tay không ồn ào dữ dội, mà dày, lâu và ấm đến lạ.
Có người lau mắt.
Có người nhìn lên sân khấu mà mím môi thật chặt.
Còn Quân, ngay giây phút ấy, bỗng thấy mọi bản báo cáo đều trở nên nhỏ lại. Bởi thành quả lớn nhất đôi khi không nằm ở những gì có thể in ra thành văn bản, mà nằm ở chỗ giữa một thời buổi ai cũng lo đi nhanh, vẫn còn những con người chịu chậm lại để đợi nhau.
Kết thúc hội nghị, mọi người dần ra về. Ánh chiều đổ xiên qua khung cửa hội trường, trải dài lên nền gạch cũ. Ngoài sân, tiếng xe máy nổ máy xen lẫn tiếng gọi nhau về sớm cho kịp bữa cơm chiều.
Cụ Bảy xuống bậc thềm chậm hơn mọi người. Quân đi bên cạnh. Chị Hà ôm tập tài liệu đứng chờ ở dưới sân. Đồng chí Lâm cũng chưa về ngay.
Bốn người đứng lại với nhau một lúc, giữa khoảng sân ngập nắng muộn.
Không ai nói câu gì lớn lao.
Chỉ là vài câu rất thường:
“Bác về cẩn thận nhé.”
“Mai có gì khó cứ gọi cháu.”
“Bài hướng dẫn mới em gửi anh xem lại.”
“Hôm nay bác nói hay lắm.”
Cụ Bảy cười, lắc đầu:
“Tôi có nói gì hay đâu.”
Đồng chí Lâm nhìn cụ, chậm rãi đáp:
“Bác không nói điều hay. Bác nói điều thật. Mà điều thật thì đi lâu hơn.”
Gió chiều thổi qua, làm mấy tờ giấy trên tay chị Hà khẽ lay. Quân đứng đó, nhìn ba con người bên cạnh mình, bỗng thấy lòng yên lạ.
Anh hiểu rằng, một seri câu chuyện rồi cũng sẽ khép lại.
Một hội nghị rồi cũng tan.
Một bài viết rồi cũng sẽ trôi xuống giữa bao tin tức khác.
Nhưng có những điều sẽ còn ở lại.
Ở lại trong cách một người trẻ biết lắng nghe hơn trước.
Ở lại trong sự đổi thay lặng lẽ của một cán bộ từng chỉ quen nhìn việc bằng tiến độ.
Ở lại trong sự mềm đi của một người phụ nữ tưởng chừng chỉ có lý trí và nguyên tắc.
Ở lại trong bước chân chậm mà vững của một cụ già đã dám đi qua nỗi xấu hổ để trở thành điểm tựa cho người khác.
Và ở lại, hơn tất cả, trong một cộng đồng đã học được cách giữ nhau đi tiếp.
Trên đường ra cổng, cụ Bảy bỗng quay lại nhìn hội trường thêm một lần nữa. Nắng cuối ngày phủ lên mái tóc bạc của cụ một màu sáng rất hiền.
Cụ nói như với Quân, mà cũng như nói với chính mình:
“Thời buổi này đổi thay nhanh thật. Nhưng may là người với người vẫn còn tìm được nhau.”
Quân không đáp ngay. Anh chỉ nhìn theo ánh mắt cụ, rồi khẽ gật đầu.
Bởi anh biết, đó chính là câu kết đẹp nhất cho cả một hành trình:
Công nghệ có thể làm cho công việc nhanh hơn.
Chuyển đổi số có thể làm cho đời sống thuận tiện hơn.
Nhưng thứ khiến một cộng đồng bền hơn, ấm hơn và đi xa hơn, cuối cùng vẫn là con người.
Là khi người ta biết hiểu nhau.
Biết đỡ nhau.
Biết chờ nhau.
Và biết giữ nhau lại giữa những đổi thay không ngừng của cuộc sống.
