Những bông hoa thầm lặng của Đồng Hạ
Ngày 8/3 năm nay, phường Đồng Hạ vẫn đang mùa gió nồm. Con ngõ nhỏ trước trụ sở còn vương mùi hoa bưởi, mùi đất ẩm sau một đợt mưa đêm. Buổi sáng sớm, khi mặt trời vừa kịp chạm lên hàng cây ven đường, những chiếc xe máy đã lách qua phố như mọi ngày: người đi chợ, người đi làm, người đưa con đến trường. Ở một góc sân, chiếc loa thùng cũ của tổ dân phố phát khe khẽ bài hát quen thuộc về mẹ, về quê hương. Không ai nói to, nhưng ai cũng biết hôm nay là một ngày đặc biệt.
Trong căn phòng nhỏ của Văn phòng, chị Mai – cán bộ văn thư – đang cẩn thận xếp lại hồ sơ. Mắt chị quen với từng dấu mộc, từng số ký hiệu, quen cả với tiếng giấy sột soạt. Nhiều năm làm việc, chị thuộc như lòng bàn tay cái thói quen “đúng quy trình” của mình: văn bản đi phải sạch, đến phải đủ, hồ sơ phải gọn, xếp phải ngay. Người ta hay nói công việc văn thư giống như đứng sau cánh gà của một vở diễn: không ai nhìn thấy, nhưng thiếu là rối ngay.
Chị Mai nhìn tờ giấy mời chương trình kỷ niệm 8/3 đặt trên bàn, cười khẽ. Cười rồi lại thở nhẹ, như nhớ ra một điều gì xa xôi. Cách đây nhiều năm, chị cũng từng là cô gái ở làng, tay còn dính bùn sau buổi cấy, tối về học thêm lớp bổ túc. Hồi ấy, chị không nghĩ mình sẽ làm việc trong cơ quan, càng không nghĩ có ngày được gọi tên trong một buổi lễ. Nhưng rồi cuộc đời đưa đẩy, chị học nghề, đi làm, lập gia đình, nuôi con, bước qua những ngày lo toan mà ai nhìn vào cũng chỉ thấy “bình thường”.
Bình thường – từ ấy nghe hiền lành, nhưng lại là nơi phụ nữ Việt Nam gửi cả đời mình.
Trong khi chị Mai sắp xếp hồ sơ, ngoài sân trụ sở, chị Hương – chi hội trưởng phụ nữ của một tổ dân phố – đang dựng lại tấm pano tuyên truyền. Chị Hương thấp người, giọng nói sang sảng, nói chuyện gì cũng có sức thuyết phục kỳ lạ. Cả phường có việc gì cần vận động, cần đi từng ngõ, gõ từng nhà, người ta hay gọi chị trước. Chị bảo: “Mình làm cho dân, mà dân không hiểu thì mình nói đến khi hiểu; dân chưa tin thì mình làm đến khi tin.”
Có lần trời rét, chị Hương đi cùng các chị em đến nhà một cụ già neo đơn, mang theo túi gạo, chai dầu ăn, ít thuốc cảm. Cụ già run run cầm tay chị, nói câu mà chị nhớ mãi: “Nhà có người đàn bà đến hỏi han, tự dưng thấy mình còn được tính là người.” Những câu nói như vậy không có trong báo cáo tổng kết, không có trong biên bản cuộc họp, nhưng nằm đâu đó trong tim những người phụ nữ làm công tác cộng đồng – như một thứ huy chương vô hình.
Cùng giờ ấy, ở con đường dẫn vào trường tiểu học, cô giáo Lan dừng xe dưới bóng cây, vội vàng sửa lại cổ áo cho gọn. Cô Lan là giáo viên trẻ, mới về trường được vài năm. Dáng người mảnh, đôi mắt lúc nào cũng sáng, nhưng quầng thâm dưới mắt đôi khi lộ ra, nhất là những tuần học sinh thi cử. Người ta thấy cô đứng lớp, nghe cô dạy, thấy cô cười, mà không thấy được những đêm cô chấm bài đến khuya, soạn giáo án, làm đồ dùng dạy học, rồi sáng dậy sớm nấu bữa ăn cho con nhỏ trước khi đến trường. Cô Lan hay nói với đồng nghiệp: “Mình mệt cũng được, miễn các con đỡ thiệt.”
Ngày 8/3, lớp cô Lan có tiết sinh hoạt. Một bé trai rụt rè đưa lên một bông hoa giấy tự gấp, nói: “Con tặng cô, vì cô là cô giáo của con.” Cô cầm bông hoa, tự dưng nghẹn cổ. Có những món quà không đáng giá tiền, nhưng đáng giá cả một tuổi trẻ.
Còn ở trạm y tế, chị Điều dưỡng Thu đang đo huyết áp cho một bà cụ. Trạm y tế ngày thường đã bận, ngày cận lễ lại càng đông. Chị Thu làm việc nhanh, gọn, nhưng nói chuyện với người bệnh thì chậm rãi, mềm như nước. Chị hiểu người già cần nhất không chỉ là thuốc, mà là cảm giác được lắng nghe. Có bệnh nhân nghèo, chị khéo léo hướng dẫn cách chăm sóc, cách ăn uống, rồi tranh thủ xin thêm suất hỗ trợ từ quỹ tình thương. Đôi khi chị cũng gặp những ca khó, những tình huống căng thẳng. Lúc ấy, chị vẫn cố giữ giọng bình tĩnh, vì biết chỉ cần mình hoảng, người bệnh sẽ hoảng theo.
Buổi trưa, nắng lên, gió nồm vẫn phả vào mặt ấm ẩm. Chị Thu tranh thủ gọi điện về nhà: “Mẹ nhớ đón con hộ em nhé.” Đầu dây bên kia là giọng người mẹ già: “Ừ, con cứ yên tâm làm việc.” Những cuộc điện thoại ngắn ngủi như vậy, ngày nào cũng có, nhưng người phụ nữ nào cũng hiểu: phía sau một người phụ nữ đi làm, thường là một hệ thống yêu thương đang âm thầm chống đỡ.
Chiều đến, sân hội trường phường bắt đầu đông. Một số anh em đoàn thanh niên khiêng ghế, kê bàn. Các chị em phụ nữ người thì cắm hoa, người treo băng rôn, người chuẩn bị tiết mục văn nghệ. Ai cũng bận, nhưng khuôn mặt lại sáng.
Chánh Văn phòng đi ngang qua, thấy chị Mai đang chỉnh lại danh sách đại biểu, bèn hỏi: “Ổn chưa chị?” Chị Mai gật đầu: “Ổn rồi. Em yên tâm.” Chỉ hai chữ “yên tâm” thôi mà nghe như một lời cam kết. Bao nhiêu công việc phía sau một chương trình, một buổi lễ – thường được gói lại bằng một câu giản dị như thế.
Khi chương trình bắt đầu, MC bước lên sân khấu, giọng rõ ràng: “Hôm nay, chúng ta gặp nhau để tôn vinh những người phụ nữ…” Cả hội trường vỗ tay. Những bó hoa được trao. Những lời chúc được nói ra. Nhưng điều làm người ta xúc động nhất lại không nằm ở phần nghi thức, mà ở những khoảnh khắc rất đời.
Chị Hương được mời phát biểu. Chị cầm micro, hơi ngập ngừng – một người vốn nói chuyện trước đám đông rất giỏi, hôm nay tự nhiên run. Chị nhìn xuống hàng ghế, nơi có mấy chị em công nhân vệ sinh môi trường đang ngồi, áo còn vương mùi nắng, tay còn thô ráp. Chị nói chậm: “Tôi không biết nói lời hay. Tôi chỉ muốn nói… phụ nữ chúng ta vất vả nhiều, nhưng không phải để được thương hại. Vất vả là để gia đình mình ấm, để con mình lớn, để xóm mình yên ấm, để phường mình sạch đẹp. Nếu hôm nay nhận một bó hoa, thì xin nhận thay cho tất cả những ngày không ai thấy.”
Cả hội trường lặng đi một nhịp, rồi vỗ tay dài.
Cô giáo Lan đứng ở góc, nhìn xuống chiếc điện thoại. Trên màn hình là tin nhắn của chồng: “Tối nay anh đón con, em cứ ở lại chương trình.” Cô đọc, cười, mắt hơi ướt. Với phụ nữ, đôi khi hạnh phúc không phải là những điều lớn lao, mà là một câu nói chứng tỏ người khác hiểu được gánh nặng mình đang mang.
Chị Thu thì nhận được một bó hoa nhỏ từ đồng nghiệp nam trong trạm y tế. Anh nói: “Cảm ơn chị, vì những ngày trực đêm.” Chị Thu cười: “Có gì đâu.” Nhưng rồi chị quay đi, lòng ấm lên. Người phụ nữ hay nói “có gì đâu” nhất, thường là người gánh nhiều nhất.
Chương trình kết thúc, trời nhá nhem. Đèn đường bật lên, vàng nhạt. Mọi người dọn dẹp, xếp ghế. Chị Mai gom lại giấy tờ, cẩn thận như khi bắt đầu một ngày làm việc. Chị Hương chỉnh lại tấm pano, dặn chị em: “Mai nhớ báo cho chị danh sách hộ khó khăn, chị đi cùng tổ.” Cô giáo Lan vội về để kịp soạn bài cho ngày mai. Chị Thu quay lại trạm vì có lịch trực.
Họ chia tay nhau, mỗi người đi về một hướng, trở lại với nhịp sống thường nhật. Nhưng trong cái “thường nhật” ấy, có một điều lấp lánh.
Phụ nữ Việt Nam không chỉ hiện diện trong những bức ảnh đẹp của ngày lễ. Phụ nữ Việt Nam hiện diện trong bữa cơm nóng, trong trang vở của con, trong tiếng bước chân đi chợ lúc tinh mơ, trong đêm trực bệnh viện, trong phòng họp cơ quan, trong những chuyến đi vận động quần chúng, trong những tờ giấy tờ được sắp ngay ngắn để bộ máy vận hành trơn tru. Họ là người biết nhẫn nại để giữ hòa khí gia đình, biết cứng rắn khi cần bảo vệ điều đúng, biết dịu dàng để chữa lành, biết kiên cường để đứng dậy sau mỏi mệt.
Ngày 8/3 vì thế không chỉ là một ngày tặng hoa. Đó là một lời nhắc để xã hội nhìn rõ hơn những đóng góp vốn bị coi là “đương nhiên”. Là dịp để mỗi người đàn ông hiểu rằng sự bình yên trong nhà không tự nhiên mà có. Là dịp để mỗi đứa con nhớ rằng bàn tay mẹ không chỉ bế bồng, mà còn nâng đỡ cả tương lai. Là dịp để chính phụ nữ tự nhắc mình: mình xứng đáng được tôn trọng, được sẻ chia, được yêu thương – không phải vì mình chịu đựng giỏi, mà vì mình là một con người trọn vẹn.
Đêm ấy, gió nồm lại về. Trong một căn nhà nhỏ, chị Mai đặt bó hoa lên bàn, cạnh chồng hồ sơ vẫn chưa kịp xử lý. Chị nhìn bó hoa, rồi nhìn đứa con đang ngủ, nhẹ nhàng kéo chăn lên cho con. Chị Hương về tới nhà, rót cốc nước, ngồi nghỉ đúng năm phút rồi lại mở sổ ghi chép. Cô Lan về đến phòng trọ, cười với con, nghe con kể chuyện lớp học. Chị Thu trực đêm, đi qua hành lang bệnh viện, ánh đèn trắng hắt xuống bóng chị dài.
Họ không tự gọi mình là anh hùng. Nhưng đất nước này được dựng xây từ những con người như thế – lặng lẽ, bền bỉ, và đầy yêu thương.
Và vì vậy, khi nói “ngợi ca phụ nữ Việt Nam” vào ngày 8/3, điều đẹp nhất không phải là lời khen hoa mỹ. Điều đẹp nhất là nhìn thấy họ thật rõ, trân trọng họ thật lòng, và cùng họ làm cho cuộc sống nhẹ đi một chút – bằng sẻ chia, bằng tôn trọng, bằng hành động cụ thể, từ hôm nay và cả những ngày sau.
